Sağlık Kuruluşlarında Yapay Zekanın İdari ve Klinik Kullanımı: Sistematik Derleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEYZA KARACİBİOĞLU
Danışman: Berna Eren
Özet:
Bu çalışma, sağlık kuruluşlarında yapay zeka uygulamalarının klinik, yönetsel, operasyonel, hasta odaklı, etik-yasal ve halk sağlığı boyutlarıyla sistematik biçimde incelenmesi amacıyla yürütülmüştür. Sistematik derleme tasarımındaki çalışmada yayın seçme süreci PRISMA 2020 akış yaklaşımı doğrultusunda yapılandırılmıştır. İnceleme kapsamına 2021-Mayıs 2026 döneminde yayımlanmış, Türkçe veya İngilizce hazırlanmış, tam metnine erişilebilen ve hakemli dergilerde yayımlanmış bilimsel yayınlar alınmıştır. Sağlık kuruluşlarında yapay zeka kullanımını klinik, yönetsel, operasyonel, hasta odaklı, etik-yasal veya halk sağlığı/yönetişim bağlamlarıyla ele alan toplam 46 bilimsel yayın derlemeye dahil edilmiştir. Veriler yayın türü, bağlam, yapay zeka uygulama alanı, temel bulgular, bildirilen katkılar ve sınırlılıklar açısından tematik olarak analiz edilmiştir. Bulgular beş ana tema altında değerlendirilmiştir: klinik tanı, tedavi ve karar destek uygulamaları; sağlık yönetimi ve operasyonel verimlilik uygulamaları; hasta odaklı uygulamalar ve hizmet sunumu; etik, yasal, veri güvenliği ve risk yönetimi; halk sağlığı, pandemi, politika ve yönetişim bağlamındaki uygulamalar. Bulgular, yapay zekanın klinik karar destek, kişiselleştirilmiş sağlık hizmetleri, hasta akışı yönetimi, bekleme ve yatış süresi tahmini, kaynak tahsisi, enerji yönetimi, uzaktan izlem, sanal asistanlar, hasta deneyimi ve halk sağlığı sürveyansı gibi alanlarda önemli fırsatlar sunduğunu göstermiştir. Bununla birlikte veri mahremiyeti, algoritmik yanlılık, açıklanabilirlik, klinik sorumluluk, hasta güveni, dijital eşitsizlik, çalışan kabulü, kurumsal hazırlık ve düzenleyici çerçeve eksiklikleri temel sınırlılıklar olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak yapay zeka, sağlık kuruluşlarında insan kararının yerine geçen bağımsız bir yapıdan çok, sağlık profesyonelleri ve yöneticilerin karar süreçlerini destekleyen, denetlenebilir ve tamamlayıcı bir araç olarak değerlendirilmelidir.
Anahtar Sözcükler: Yapay zeka, Sağlık kuruluşları, Sağlık yönetimi, Klinik karar destek, Dijital sağlık