NÖROİNFLAMASYONA YÖNELİK HEDEFLİ VE SOYULABİLİR NANO İLAÇ TAŞIMA SİSTEMLERİ GELİŞTİRİLMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyomalzeme, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: BEYZA DÖNMÜŞ
Danışman: Özgül Gök Özatay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nöroinflamasyon, çeşitli nörolojik bozukluklarda kritik bir rol oynar ve devam etmesi, özellikle travmatik beyin hasarını (TBH) takiben ilerleyen düzeyde nöronal hasara yol açabilir. Geleneksel ilaç taşıma sistemleri (İTS), çok seçici olan kan-beyin bariyerinin (KBB) engelleyici doğası, kullanılan tedavilerde ilaç biyoyararlanımının düşük olması ve istenmeyen hedef dışı etkiler nedeniyle nöroinflamasyonun tedavisinde önemli zorluklarla karşılaşılmaktadır. Bu kısıtlamaların üstesinden gelmek için nanoparçacık (NP) bazlı ilaç taşıma sistemleri, etkili beyin hedefli tedavilerin geliştirilebilmesi için umut verici bir yaklaşım olarak ortaya çıkmaktadır. Sunulan tez projesi, aktif ilaç moleküllerinin bu bariyeri geçmesini ve hasarlı sinir hücrelerinin iyileşmesini sağlayabilecek özel bir ilaç taşıyıcı sistemin geliştirilmesine odaklanmaktadır. Bu çalışmada, anti-enflamatuar ve antioksidan bir ilaç olan α-lipoik asit enkapsüle edilmiş polietilen glikol (PEG) kaplı kitosan bazlı nanoparçacıklar geliştirilmiştir. İlk olarak, PEGile edilmiş T7 peptidi, BBB penetrasyonunu kolaylaştırmak için NP'lerin en dış yüzeyine konjuge edilmiştir. Beyine ulaşan nanoparçacıkların dış katmanındaki PEG kabuğunun, nöroinflamasyona duyarlı bağlarla yüzeye tutturulan PEG zincirlerinin "soyulması" sayesinde, yüzeyinde mikroglia hedefleyici anti-CD11b antikorunu bulunduran nanoparçacıkların açığa çıkması beklenmektedir. Ayrıca, nanoparçacıklar, içinde enkapsüle edilmiş ilaç moleküllerinin inflamasyon bölgesindeki aktive olmuş mikroglialarda yavaş ve sürekli salınımını sağlayacak şekilde optimize edilmiş ve hedeflenen NP'ler sürekli ve kontrollü bir ilaç salım profili göstermiştir. Hücre kültürü çalışmaları, hazırlanan nanopartiküllerin toksik olmadığını göstermiştir. Sonuç olarak, oksidatif stresi ve nöroinflamasyonu azaltarak sinir hücresi hasarını iyileştirmek için özgün bir çift hedefli nano-ilaç taşıma sistemi elde edilmiştir.