Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDA YALDIRAK
Danışman: Fatoş Pınar Topsever
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Arkaplan: Dijital bilgi arama verilerinin epidemiyolojik göstergelerle ilişkisi, son yıllarda halk
sağlığında giderek daha fazla ilgi gören bir araştırma alanı haline gelmiştir.
Amaç: Bu çalışma, belirli kanserler ve bu kanserlerle ilişkili terim ya da tarama testlerine
yönelik dijital bilgi arama davranışlarının hastalık yüküyle olan ekolojik ilişkisini incelemeyi
amaçlamaktadır.
Yöntem: 185 ülke İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE) düzeylerine göre sınıflandırılmış; Google
Trends verileri kullanılarak meme, prostat, kolorektal ve serviks kanserleriyle ilişkili terimlerin
veya tarama testlerinin (mamografi, prostat-spesifik antijen [PSA], kolonoskopi, Pap smear ve
insan papilloma virüsü [HPV]) bağıl arama hacimleri (RSV) ile bu kanserlerin insidans ve
mortalite oranları arasındaki ilişkiler Spearman korelasyon analiziyle değerlendirilmiştir.
Bulgular: Tarama odaklı aramaların (özellikle PSA, kolonoskopi ve mamografi), çok yüksek ve
yüksek İGE gruplarında insidans ve mortaliteyle daha güçlü pozitif ilişkiler gösterdiği
bulunmuştur. Serviks kanseri ve ilgili test aramalarının (Pap smear, HPV) ise yüksek ve orta İGE
gruplarında insidans ve mortalite ile belirgin korelasyonlara sahip olduğu görülmüştür. Düşük
İGE grubunda özellikle serviks kanseri aramaları ile insidans ve mortalite arasında anlamlı
pozitif ilişkiler saptanmıştır. Tarama programlarında yer almayan ancak fatalitesi yüksek olan
mide, pankreas, akciğer ve karaciğer kanserleri için yapılan analizlerde ise çevrim içi aramalar
ile insidans veya mortalite arasında çoğunlukla anlamlı ilişkiler bulunmamış; yalnızca çok
yüksek İGE grubunda zayıf–orta düzeyde, düşük İGE grubunda ise karaciğer kanseri için orta
düzeyde pozitif korelasyonlar gözlenmiştir. Genel olarak İGE arttıkça kolorektal, meme,
pankreas ve akciğer kanseri yükünün yükseldiği; serviks ve karaciğer kanserlerinde ise ters yönlü
ilişkilerin ortaya çıktığı görülmüştür. Arama hacimlerine ilişkin örüntüler, tarama ve test odaklı
aramaların daha gelişmiş ülkelerde yoğunlaştığını; bazı kanser terimlerinin ise daha düşük İGE
düzeylerinde kanser yüküyle paralel olarak görece daha yüksek dijital ilgi gösterdiğini ortaya
koymaktadır.
13
Sonuç: Bu çalışma, çevrim içi bilgi arama davranışlarının epidemiyolojik verilerle kısmen
ilişkili olduğunu; farkındalık, tarama altyapısı ve sosyoekonomik örüntülerle tutarlı biçimde
değiştiğini göstermektedir. Dijital verilerin halk sağlığı planlamasında tamamlayıcı bir gösterge
olarak kullanılma potansiyeline sahip olduğu sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler = Dijital epidemiyoloji, Google Trends, Kanser taramaları, İnsani
Gelişmişlik Endeksi, Aile Hekimliği, Halk Sağlığı