Krononütrisyon Profili Günlüğü'nün Türkçe geçerlik ve güvenirliği: Yetişkin bireylerde kronotip beslenme, gece yeme davranışı ve uyku üzerindeki etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OLCAY BARIŞ

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Nihan Çakır Biçer

Eş Danışman: Murat Baş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Krononütrisyon Profili Günlüğü'nün (KP-G) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yapmak ve yetişkin bireylerde kronotipin diyet kalitesi, gece yeme davranışı, uyku kalitesi ve antropometrik ölçümler ile olan ilişkilerini incelemektedir. Çalışma, 2023-2024 yılları arasında Olcay Barış Beslenme ve Danışmanlık Merkezi'nde herhangi kronik bir rahatsızlığı olmayan, gebelik ve emziklilik durumu bulunmayan, 18-65 yaş aralığındaki çalışmaya katılamaya gönüllü olan 150 sağlıklı yetişkin birey ile yapılmıştır. Katılımcılara demografik özelliklerinin, beslenme ve yaşam biçimi alışkanlıklarının sorgulandığı veri toplama formu uygulanmış, antropometrik ölçümleri alınmış, iki hafta ara ile üç günlük besin tüketim kayıtları kaydedilmiş ve Sağlıklı Yeme İndeksi (HEI)-2015 puanları hesaplanmıştır. Kronotipin belirlenmesi için KP-G, uyku kalitesinin değerlendirilmesi için Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), uyku-uyanıklık döngüsü ile günlük davranış örüntülerini ilişkilendirmek için Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (MEQ), gece yemek davranışını değerlendirme amacıyla ise Gece Yeme Anketi (NEQ) uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda KP-A'nın tek faktör olarak Türkçe geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Sabahçıl yönelimin NEQ puanını negatif yönde etkilediği (p<0,001), NEQ puanının da KP-G üzerinde negatif etkide bulunduğu gözlemlenmiştir (p=0,007). Ayrıca, krononutrisyon profilinin kötüleşmesinin, PUKİ skorunu anlamlı biçimde artırdığı (p=0,024) görülmektedir. KP-G'nin HEI-2015'e olan etkisi ise pozitif yönde olmakla birlikte istatistiksel olarak sınırda anlamlılık sunabilmiştir (p=0,076). Seri medyasyon analiz sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, sabahçıl yönelimin SYİ-2015 puanına etkisinin, MEQ ve KP-G aracılığıyla dolaylı biçimde arttıracak şekilde gerçekleştiği görülse de dolaylı etki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0,197). Elde edilen bulgular, KP-G'nin Türkiye'de bireylerin yeme-zamanlama örüntülerini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini; krononutrisyon profilinin beslenme durumu, gece yeme davranışı ve uyku ile ilişkili olduğunu göstermektedir.