REKREASYONEL SPORCULARDA AKUT OLARAK ALINAN PANCAR SUYU VE KAFEİNLİ KAHVENİN AEROBİK VE ANAEROBİK PERFORMANS ÜZERİNE ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MÜGE ÖZYURT

Eş Danışman: MURAT BAŞ

Danışman: Gözde Arıtıcı Çolak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı, akut olarak alınan pancar suyu ve kafeinli kahvenin rekreasyonel sporcularda aerobik ve anaerobik performans üzerine etkilerini belirlemektir. Araştırmaya, yaş ortalaması 36,07±4,01 yıl olan, tamamı erkek (n=13) rekreasyonel düzeyde spor yapan bireyler katılmıştır. Çalışmanın başlangıcında katılımcıların antropometrik ölçümleri yapılmış, sosyodemografik anket formu doldurularak, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeyleri değerlendirilmiştir. Çalışmada, 4 farklı müdahale gününde katılımcılara plasebo, pancar suyu, kafeinli kahve ve kombine pancar suyu+kafeinli kahve protokolleri uygulanmıştır. Atletik performans değerlendirmeleri; 20 metre mekik koşu testi ve dikey sıçrama testi ile yapılmıştır. Testler sırasında kalp atım hızı (KAH) izlenmiş ve test sonunda algılanan zorluk derecesi (AZD) ölçümleri yapılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analiz değerlendirmeleri "IBM SPSS 25.0 ile yapıldı. Sonuçlar, katılımcıların pancar suyu ve kafeinli kahve takviyesi alımını sonrasında ortalama kalp atım hızı, maksimum hız, mekik sayısı, kat edilen mesafe, VO₂maks ve sıçrama yüksekliği gibi aerobik performans göstergelerinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğunu ortaya koymuştur (p 0.05). Sonuçta, pancar suyu ve kafeinli kahve kombinasyonunun akut tüketimi, rekreasyonel sporcularda aerobik performansı tek başına pancar suyu ya da kafeinli kahve kullanımına göre daha fazla artırmaktadır. Ancak anaerobik performans üzerindeki etkilerinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı ve bu etkinin ergojenik açıdan minimal düzeyde kaldığı sonucuna varılmıştır. Bu çalışmanın sonuçları, yarışma ya da antrenman öncesi pancar suyu ve kafeinli kahve kombinasyonunun, özellikle aerobik dayanıklılık performansını artırmada etkili bir akut beslenme strateji olabileceğini göstermektedir.