Sıçanlarda valproik asit ile oluşturulan otizm modelinde mitokondriyal dinamiklerin gelişimsel süreçte incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Fizyoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SAMED ÖZER
Danışman: Güldal Süyen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Otizm kompleks nörogelişimsel bir hastalık olup iki ana semptom grubu ile karakterizedir, bunlar sosyal iletişim bozukluğu ve tekrarlayıcı/kısıtlı davranışlardır. Bunlara epilepsi, hiperaktivite, dikkat eksikliği, uyku bozuklukları ve gastrointestinal şikayetler eşlik edebilir. Son yıllarda prevalansı giderek artan otizmin patofizyolojisi tamamen açıklanamamıştır. Genetik faktörlerin yanında immun sistem ve mitokondriyal bozukluklar, inflamasyon, çevresel toksinler, gebelikte kullanılan bazı ilaçların otizmin patogenezinde rol oynadığı düşünülmektedir. Yapılan araştırmalar, mitokondriyal dinamik ve/veya fonksiyon bozukluğunun otizmle ilişkili olabileceğini işaret etmektedir. Gebelikte antiepileptik ilaç olarak kullanılan valproik asitin (VPA) otizm insidansını anlamlı olarak artırdığı bilinmektedir. VPA modeli otizm araştırmalarında yaygın olarak kullanılan ve insanlardaki otizm etiyolojilerinden birini taklit etmesi yönüyle de değerlidir. Çalışmamızda VPA indüklü otizm modeli dişi ve erkek sıçanlarda, bilişsel/davranışsal parametreler ile kortikal doku ve periferik kanda mitokondriyal dinamikleri inceledik. Çalışmamızın sonuçlarına göre, dişi sıçanlarda anksiyetede artış, lokomotor aktivite, öğrenme ve bellek ve sosyal davranışta bozulma gözlenmiştir. VPA oksidatif fosforilasyon, mitofaji ve mitokondriyal füzyon ile ilişkili genleri her iki cinsiyette bozmuş ve bu bozukluk dişilerde daha belirgin bulunmuştur. Periferik monosit ve lenfositlerde hem dişi hem de erkek VPA grubu sıçanlarda mitokondriyal kütle, membran potansiyeli ve reaktif oksijen türleri miktarı bozulmuş, bu bozukluklar cinsiyete göre farklılıklar göstermiştir. Sonuç olarak, gebelikte VPA maruziyeti otizme sebep olurken, otizmin şiddeti ve mitokondriyal dinamikler üzerine etkisi cinsiyete göre değişmektedir. Postnatal 21. günde, mitokondriyal dinamiklerde değişiklik gözlenmeyip postnatal 50. günde değişiklik gözlenmesi, mitokondriyal dinamiklerin otizmin gelişim sürecinde bozulduğunu düşündürmektedir. Bu yolakların aydınlatılması için daha detaylı çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.