Hepatosellüler Karsinom; Görüntüleme Bulguları, Lı-rads Ve Evreleme

Dr. Aylin ALTAN KUŞ1

Hepatosellüler karsinom (HCC), hepatositlerden kaynaklanan bir tümördür. Primer karaciğer tümörlerinin en yaygın olanıdır ve vakaların %75-85'ini oluşturur (1).

1.EPİDEMİYOLOJİ ve ETYOLOJİ

HCC, global insidans açısından meme, akciğer, kolorektal, prostat, serviks ve mide kanserinden sonra yedinci sıradadır. Mortalite açısından her iki cinsiyet için üçüncü sıradadır ve insidans ve mortalite oranları kadınlara göre erkeklerde 2-3 kat daha yüksektir (2).
HCC'nin başlıca risk faktörleri şunlardır: karaciğer sirozu ve kronik hepatit; kronik hepatit B virüsü (HBV) enfeksiyonu (hepatit D virüsü veya olmadan), kronik alkol kullanımıdır (1,3,4). Obezite, diabetes mellitus, metabolik sendromun artan yaygınlığı ile non alkolik steatohepatitis (NASH) sonucuna yol açarak, HCC etyolojisinde yer almakla beraber, Dünya’da bölgelere göre farklılıklar bulunmaktadır.Başlıca risk faktörleri bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Yüksek riskli HCC bölgelerinde (Çin, Doğu Afrika gibi), ana belirleyiciler kronik HBV enfeksiyonu ve aflatoksin maruziyetidir, diğer ülkelerde (Japonya, Mısır gibi) ise HCV enfeksiyonu daha baskın neden olabilir (1). 2020'de Avrupa ve Kuzey Amerika'da alkol tüketimi tüm HCC vakalarının %22'sini oluşturur (5). HCC'lerin büyük çoğunluğu siroz ve/veya kronik hepatit B enfeksiyonu olan hastalarda teşhis edilir, bu nedenle bu gruplarda tümörü erken aşamada tespit etmek için yakın takip gereklidir. Ancak HCC kronik Hepatit B enfeksiyonunda siroz gelişmeden önce de karşımıza çıkabilir (6). Pediatrik yaş grubunda ise; HBV biliyer atrezi, primer sklerozan kolanjit, Fanconi sendromu, kalıtsal tirozinemi ve glikojen depo hastalığı tip IA HCC ile ilişkilendirilmiştir. Ancak, bu hastalarda yıllık insidansın düşük olduğu görünmektedir (7).

Görüntüleme, teşhis, evreleme ve tedavi sonrası takipte önemli rol oynar. Ultrason (USG) ile takip; maliyet açısından avantajlı olup etkin bir şekilde hayatta kalma şansını artırır ve Amerika (7), Avrupa (8) ve Asya-Pasifik (9) kılavuzları tarafından onaylanır. Dinamik kontrastlı Bilgisayarlı Tomografi (BT), sirozlu nodülün hepatokarsinogenezin çok basamaklı süreci sırasında erken HCC'ye ilerlerken meydana gelen hemodinamik değişikliklerden faydalanır. Karaciğerde tespit edilen şüpheli lezyon çok fazlı (multifaz) kontrastlı görüntülerdeki görünümü, lezyon karakterizasyonunu ve sonraki yönetim kararlarının temelini oluşturur. Manyetik rezonans görüntüleme (MRG), lezyonun hücresel yoğunluğunu veya yağ, hemoraji

içeriği gibi ek özellikleri değerlendirmekte avantajlıdır.

1 Doktor Öğretim Görevlisi, Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Radyoloji Bölümü aylinaltan@gmail.com

Hepatospesifik kontrast maddelerin kullanıma girmesi, MRG'nin tanısal performansını önemli ölçüde arttırmıştır: Bu kontrast maddeler, taşıyıcılar tarafından alınır ve karsinogenez ilerledikçe taşıyıcıların ekspresyonu azaldığı için, hepatobiliyer fazdaki lezyonun hipointensitesi sadece hassas bir özellik değil, aynı zamanda histolojik diferansiyasyonu tahmin etmek için de kullanışlıdır.

HCC'ler neredeyse tamamen hepatik arter tarafından beslenir, dolayısıyla lokal tedavi veya sistemik tedavi sonrası yanıt değerlendirmesi, takip BT veya MRG taramaları sırasında intravenöz (i.v) kontrast madde enjeksiyonu sonrası; arteriyel fazdaki tümör belirginliğine dayalı olarak gerçekleştirilebilir (10). Radyonüklid görüntülemelerden ise Pozitron Emisyon Tomografi- Bilgisayarlı Tomografi (PET-BT) HCC tanısında düşük duyarlılığa sahip olduğu için kullanımı sınırlıdır.

Son birkaç yıl içinde, patolojik, biyolojik, genetik ve immün kimyasal analizler, farklı biyolojik davranışa sahip birkaç tümör alt tipini ortaya koymuştur. Bu değişiklikleri göz önünde bulundurarak, morfolojik bilgilere ek olarak fonksiyonel ve nicel parametreler sunan yeni görüntüleme yöntemleri, HCC için modern tanı protokollerine giderek daha fazla entegre edilmektedir (11).