Dünya Bankası Gelir Gruplarına Göre Rutin Çocukluk Çağı Bağışıklamasında Eşitsizlikler: 2010–2024 Dönemi Küresel Bir Analiz
9. Uluslararası 19. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi, Diyarbakır, Türkiye, 7 - 09 Ekim 2026, ss.206-207, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Diyarbakır
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.206-207
- Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Amaç: Rutin çocukluk çağı bağışıklama hizmetleri, önlenebilir hastalıkların ve çocuk ölümlerinin azaltılmasında temel halk sağlığı müdahalelerinden biridir. Bununla birlikte, bağışıklama kapsamı gelir gruplarına göre önemli farklılıklar gösterebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, 2010–2024 döneminde üçüncü doz difteri-boğmaca-tetanoz (DBT3) ve kızamık bağışıklama kapsamını Dünya Bankası gelir gruplarına göre karşılaştırmak ve gelir grupları arasındaki eşitsizliklerin zaman içindeki seyrini değerlendirmektir.
Yöntem: Ekolojik ve retrospektif olarak tasarlanan çalışmada Dünya Bankası açık veri tabanından elde edilen 2010–2024 yıllarına ait 12–23 aylık çocuklarda DBT3 ve kızamık bağışıklama kapsamı (%) göstergeleri kullanılmıştır. Ekonomiler, Atlas yöntemiyle hesaplanan 2024 yılı kişi başına gayrisafi milli gelir verisine dayanan Dünya Bankası FY2026 sınıflamasına göre düşük, alt-orta, üst-orta ve yüksek gelir gruplarına ayrılmıştır. Dünya Bankası sınıflaması yalnızca egemen devletleri değil, ayrı raporlanan bazı ülke ve ekonomileri de kapsadığından, analiz birimi için “ekonomi” terimi kullanılmıştır. Sınıflandırılmamış ekonomiler analiz dışı bırakılmıştır. Her ekonomi için 2010–2024 dönemi ortalama bağışıklama kapsamı hesaplanmış ve yeterli verisi bulunan 191 ekonomi analize dahil edilmiştir. Gelir grupları arasındaki karşılaştırmalarda Kruskal–Wallis testi, ikili karşılaştırmalarda Dunn–Bonferroni post-hoc testi kullanılmıştır. Ayrıca gelir gruplarının yıllık ortalama bağışıklama kapsamları tanımlayıcı olarak incelenmiştir.
Bulgular: 2010–2024 dönemi ortalama DBT3 kapsamının medyanı düşük, alt-orta, üst-orta ve yüksek gelir gruplarında sırasıyla %79,7, %87,7, %91,0 ve %95,5 olarak hesaplanmıştır. Kızamık bağışıklamasında karşılık gelen medyanlar ise %75,5, %85,2, %90,9 ve %94,6’dır. Gelir grupları arasındaki fark hem DBT3 (H=53,24; p<0,001) hem de kızamık bağışıklaması (H=51,44; p<0,001) açısından istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Post-hoc analizlerde özellikle yüksek gelir grubu ile düşük ve alt-orta gelir grupları arasındaki farklılıkların istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir. Yıllık eğilimler, yüksek ve düşük gelir grupları arasındaki DBT3 farkının 2010'da 17,6 yüzde puan iken 2021'de 19,7 ve 2024'te 18,2 yüzde puan olduğunu göstermiştir. Kızamık bağışıklamasındaki fark ise aynı yıllarda sırasıyla 17,0, 22,2 ve 20,8 yüzde puan olarak belirlenmiştir. 2019–2021 döneminde bağışıklama kapsamındaki azalma düşük ve orta gelir gruplarında daha belirgin olurken, 2024'e kadar kısmi toparlanma gözlenmiştir.
Sonuç: Çocukluk çağı rutin bağışıklama kapsamında gelir düzeyiyle ilişkili belirgin ve kalıcı eşitsizlikler bulunmaktadır. Pandemi dönemindeki düşüşlerin düşük ve orta gelirli ekonomilerde daha belirgin olması ve 2024 itibarıyla farkların devam etmesi, bağışıklama programlarının dayanıklılığının ve kaynakları kısıtlı ortamlarda sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Anahtar kelimeler: çocukluk çağı bağışıklama, DBT3, kızamık, sağlık eşitsizlikleri, gelir düzeyi
Aim: Routine childhood immunization is a fundamental public health intervention for reducing vaccine-preventable diseases and child mortality. However, vaccination coverage may differ substantially across income groups. This study aimed to compare third-dose diphtheria-tetanus-pertussis (DTP3) and measles immunization coverage across World Bank income groups during 2010–2024 and to examine the temporal pattern of inequalities between income groups.
Methods: This ecological retrospective study analyzed World Bank open data on DTP3 and measles immunization coverage among children aged 12–23 months during 2010–2024. Economies were classified as low, lower-middle, upper-middle, or high income according to the World Bank FY2026 classification, which is based on 2024 gross national income per capita calculated using the Atlas method. Because the World Bank classification includes not only sovereign states but also separately reported countries and economies, the term “economy” was used as the unit of analysis. Unclassified economies were excluded. Mean immunization coverage for the 2010–2024 period was calculated for each economy, and 191 economies with sufficient data were included in the analysis. Differences between income groups were assessed using the Kruskal–Wallis test, followed by Dunn–Bonferroni post-hoc comparisons. Annual mean immunization coverage by income group was also examined descriptively to assess temporal patterns.
Results: Median period-average DTP3 coverage was 79.7%, 87.7%, 91.0%, and 95.5% in low-, lower-middle-, upper-middle-, and high-income economies, respectively. Corresponding median measles immunization coverage was 75.5%, 85.2%, 90.9%, and 94.6%. Differences across income groups were significant for both DTP3 (H=53.24; p<0.001) and measles immunization (H=51.44; p<0.001). Post-hoc analyses showed statistically significant differences particularly between high-income economies and low- and lower-middle-income economies. Annual trends indicated that the DTP3 coverage gap between high- and low-income economies was 17.6 percentage points in 2010, increased to 19.7 points in 2021, and remained at 18.2 points in 2024. For measles immunization, the corresponding gaps were 17.0, 22.2, and 20.8 percentage points. Declines between 2019 and 2021 were more pronounced in low- and middle-income groups, followed by partial recovery through 2024.
Conclusion: Substantial and persistent income-related inequalities exist in routine childhood immunization coverage. The greater declines observed among low- and middle-income economies during the pandemic period and the persistence of coverage gaps through 2024 highlight the importance of strengthening the resilience and sustainability of routine immunization programmes, particularly in resource-constrained settings.
Keywords: childhood immunization, DTP3, measles, health inequalities, income level