Research Information System
STS TURKEY 2025-Teknotopyalar: Geçmiş, Bugün ve Geleceğin Tahayyülleri, İstanbul, Turkey, 6 - 07 November 2025, pp.12, (Summary Text)
Zanaatkârlık Mirasıyla Geleceği Yeniden Şekillendirmek: Samsun’da Yerel Zanaat Pratiklerinin Sosyoteknik Manzaraları
Bu çalışma, Samsun’daki cerrahi alet üretimini, 2025 yılında gerçekleştirilen etnografik saha araştırmasından elde edilen bulgular ışığında, küresel ölçekte şekillenen sosyoteknik zanaat manzaraları (sociotechnical craftscapes) bir parçası olarak ele almaktadır. Sosyoteknik zanaat manzaraları, teknolojik gelişme, emek ve ilerlemeye dair tahayyüllerin pratikler, nesneler ve maddi düzenlemeler içinde somutlaştığı ilişkisel alanlardır. Bu kavramsallaştırma, Jasanoff ve Kim’in “sociotechnical imaginaries/sosyoteknik tahayyüller” anlayışı ile Appadurai’nin “-scape/manzara” yaklaşımını birleştirerek, zanaatkârlığın küresel akışlar içindeki konumunu okyanussal bir bakış açısından düşünmeye olanak tanır. Samsun’da zanaatkârlık bilgisi, endüstriyel standartlaşma ve bölgesel yenilik politikaları birbirine eklemlenmektedir. Bu eklemlenme, kentin “medikal teknolojiler kümesi” olma hedefinden uluslararası rekabet gücü kazanma arzusuna kadar uzanan özgül gelecek imgeleri üretmektedir. Bu tahayyüller yalnızca söylemsel düzeyde kalmayıp, doğrudan atölyelerin içinde – metali taşlama hareketlerinde, çelikle bedenin ve aletin etkileşiminde – maddileşmektedir. Bu bağlamda, yerel zanaat pratikleri kavramı öne çıkmaktadır: Yerel bağlama gömülü, bedensel ve deneyimsel bilgi biçimleri gündelik üretim süreçlerinde ve ortak duyusal deneyimlerde yoğunlaşır. Bu süreçlerde zanaatkârların nesnelerle etkileşimi, büyük ölçüde söze dökülemeyen, bedenselleşmiş bir bilgi biçimi – yani örtük bilgi – üzerinden yürür. Bu pratikler, küresel dolaşımdaki yenilik fikirlerine somut ve dokunsal bir biçim kazandırarak geleceğin yalnızca tahayyül edilmediğini, aynı zamanda (yeniden) üretildiğini gösterir. Samsun, küresel bilgi dolaşımının çevresel olduğu kadar üretken bir alanını temsil etmektedir. Burada sosyoteknik tahayyüller sadece ithal edilmez; zanaatkâr pratikler içinde yeniden biçimlenir. Sosyoteknik zanaat manzaraları kavramı, bu süreci küresel normlar, yerel pratikler ve maddi olasılıklar arasında gerçekleşen yaratıcı bir gelecek müzakeresi olarak anlamayı mümkün kılmaktadır.
Anahtar kelimeler: Sosyoteknik zanaat manzaraları, sosyoteknik tahayyüller, yerleşik zanaat pratiği, Samsun, cerrahi alet üretimi, yenilik, STS