Onkoloji Hastalarında Hemşire Hasta İletişimini Geliştirmeye Yönelik Programların Etkinliliğinin Değerlendirilmesi: Sistematik Derleme

Teke Ö., Demiray T., Doğan S.

2. Uluslararası Onkoloji Hemşireliği Kongresi , İstanbul, Türkiye, 7 - 09 Mayıs 2026, ss.10-11, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.10-11
  • Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Amaç: Bu sistematik derleme, onkoloji hastalarında, hemşire-hasta iletişimini geliştirmeye yönelik yapılandırılmış iletişim becerileri eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır.

Yöntem: Bu çalışma sistematik derleme niteliğinde olup raporunun hazırlanması ‘‘Sistematik Derleme ya da Meta Analiz Araştırma Raporunun Yazımında Bulunması Gereken Maddelerle İlgili Kontrol Listesi (PRISMA)’’ protokolü takip edilerek yapılmıştır. Anahtar kelime seçiminden önce konuyla ilgili çalışmalar incelenmiş ve uygun anahtar kelimeler seçilmiştir. İnceleme sonucunda seçilen makalelerin uygunluğu yazarlar tarafından birlikte  değerlendirilmiştir.

Literatür taraması 14.03.2026-21.03.2026 tarihleri arasında PubMed, The Cochrane Library ve ScienceDirect veri tabanları aracılığı, 2010 yılından günümüze kadar olan çalışmalar taranarak gerçekleştirilmiştir. Arama stratejisinde kanser ve onkoloji alanını tanımlamak amacıyla “cancer”, “neoplasm*”, “tumor*”, “tumour*”, “malignan*”, “oncology”, “oncology patient*” ve “cancer patient*”; hemşirelik alanını kapsamak amacıyla “nurse”, “nursing” ve “nurs*”; iletişim müdahalelerini ifade etmek için ise ‘‘communication’’, “communication skill*”, “communication training” ve “communication program*” anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Çalışma tasarımını sınırlamak amacıyla “randomized controlled trial”, “RCT” ve “clinical trial” terimleri eklenmiştir. Tüm terimler Boolean operatörleri (AND, OR) kullanılarak birleştirilmiş ve farklı varyasyonların yakalanabilmesi için uygun yerlerde kesme işareti (*) kullanılmıştır.

Çalışmaların metodolojik kalitesi, Randomize Kontrollü Çalışmalar için JBI Kritik Değerlendirme Kontrol Listesi kullanılarak değerlendirilmiştir. Müdahale türleri ve sonuç ölçütleri arasındaki heterojenlik nedeniyle veriler anlatı sentezi ile analiz edilmiştir.

Bulgular: Çalışma sonucunda toplam PRISMA akış şemasına göre taramada önce toplam 1523 kayıt belirlenmiş, tekrar eden ve uygun olmayan kayıtlar çıkarıldıktan sonra 1256 kayıt değerlendirmeye alınmıştır. Tam metin inceleme sonunda, çalışmalar hemşire örneklemi içermediği ya da randomize kontrollü çalışma olmadığı için elenmiş; sonuç olarak derlemeye yalnızca 5 çalışma dahil edilmiştir. Çalışmalarda yer verilen müdahaleler; iletişim becerileri eğitimi, yapılandırılmış iletişim modellerini kapsamaktadır. Bulgular, bu müdahalelerin hemşirelerin iletişim becerileri, öz güveni, hasta merkezli yaklaşım, memnuniyetleri üzerinde olumlu etkiler oluşturduğunu göstermiştir. Bazı çalışmalarda ise, hastalarda psikolojik distres, anksiyete, depresyon ve ağrının azaldığı, uyku kalitesi, yaşam kalitesi ve bakım memnuniyetinin artığı bildirilmiştir. Metodolojik kalite açısından çalışmaların çoğunun orta düzeyde olduğu belirlenmiştir.

Sonuç: Onkoloji hastalarında hemşire-hasta iletişimini geliştirmeye yönelik eğitim  programlarının olumlu sonuçları ortaya konmuştur. Ancak daha güçlü metodolojik tasarıma sahip, hasta merkezli sonuçları daha ayrıntılı değerlendiren çalışmalara gereksinim vardır.

Anahtar Kelimeler: Onkoloji Hemşireliği, Hemşire-Hasta İletişimi, İletişim Becerileri Eğitimi, Yapılandırılmış İletişim Modeli, Sistematik Derleme.