Türkiye'de “Hint Yağı” Olarak Satılan Ticari Ricinus communis L. Sabit Yağ Örneklerinin Avrupa Farmakopesi 11.0 Kriterlerine Göre Değerlendirilmesi

Kavi N., Öneş M. I., Şentürk T. B., Barak T. H., Celep M. E.

26. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı (BİHAT), İstanbul, Türkiye, 9 - 12 Eylül 2026, ss.1-20, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1-20
  • Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Tıbbi bitkiler, besleyici ve tedavi edici özelliklere sahip olan uçucu ve sabit yağlar gibi doğal yağların önemli bir kaynağını oluşturmaktadır. Bu doğal yağlar, günümüzde kozmetik ve gıda sanayisinden farmasötik ürünlere kadar pek çok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Ricinus communis bitkisinin tohumları, dahilen güçlü bir laksatif (müshil), haricen nemlendirme ve antibakteriyel amaçlarla kullanılan hint yağının üretiminde kullanılmıştır [1]. Hint yağını diğer bitkisel yağlardan ayıran yüksek risinoleik asit konsantrasyonu, ona özgün özellikler kazandırarak endüstriyel ve terapötik alanlarda değerini artırır [2]. Bu kadar geniş bir kullanım alanına sahip olan bu yağların kaliteli ve güvenilir olması hem tüketici sağlığı hem de ürün etkinliği açısından kritiktir. Kalite standartlarının yetersizliği ve zamanla meydana gelen kimyasal bozulmalar, beklenilen terapötik etkinliklerini sağlayamamalarına veya alerjik reaksiyonlar gibi yan etkilere yol açmalarına neden olabilir. Bu nedenle, halk arasında yaygın olarak yağların saflığını, kimyasal bileşimini detaylı biçimde karakterize etmek ve kalite güvencesini sağlamak oldukça önemlidir [3]. Farmakopeler, halk sağlığını geliştirmeyi ve korumayı amaçlayan doğal ve sentetik bazlı maddeler için gerekli kalite standartlarını belirten kaynaklardır ve Türkiye, tüm metnin %12’sini oluşturan bitkisel ürün monograflarının bulunduğu Avrupa Farmakopesi'ne (EP) yasal olarak bağlıdır [4]. Bu çalışmanın amacı, Türkiye piyasasında yer alan hint yağı örneklerinin Avrupa Farmakopesi 11.0’de belirtilen kriterlere göre kalite kontrolünün yapılmasıdır. Bu kapsamda Türkiye pazarından 10 farklı hint yağı örneği satın alınmıştır. Her örnek, Avrupa Farmakopesi 11.0 kriterleri "Ricini oleum virginale" monografına göre ayrı ayrı analiz edilmiştir. Bu monografta yapılan analizler arasında görünüm, çözünürlük, bağıl yoğunluk, kırılma indeksi, optik çevirme, spesifik absorbans, asit değeri, hidroksil değeri, peroksit değeri, sabunlaşmayan madde ve fitokimyasal profil için GC-MS/FID yer almaktadır. Bulgular analiz edildiğinde, Türkiye pazarındaki 10 Ricinus communis sabit yağ örneğinden yalnızca 5 tanesinin Avrupa Farmakopesi 11.0 kriterlerinin standartlarını tamamen karşıladığı, örneklerin diğer yarısının ise uyum sağlamadığı gözlemlenmiştir. Bu çalışma, tüketici sağlığını korumak için kalite kontrol önlemlerinin iyileştirilmesi ihtiyacının altını çizmektedir.

Medicinal plants constitute an important source of natural oils such as essential and fixed oils, which have nourishing and therapeutic properties. These natural oils are widely used in many fields today, from cosmetics and food industry to pharmaceutical products. The seeds of the Ricinus communis plant have been used in the production of castor oil, which is internally used as a powerful laxative (laxative), externally for moisturizing and antibacterial purposes [1]. The high concentration of ricinoleic acid, which distinguishes castor oil from other vegetable oils, gives it unique properties, increasing its value in industrial and therapeutic fields [2]. The quality and reliability of these oils, which have such a wide range of uses, is critical for both consumer health and product effectiveness. Insufficient quality standards and chemical degradation over time may cause them to fail to deliver their expected therapeutic efficacy or lead to side effects such as allergic reactions. For this reason, it is very important to characterize the purity and chemical composition of oils in detail and to ensure quality assurance [3]. Pharmacopoeias are sources that specify the required quality standards for natural and synthetic-based substances aimed at promoting and protecting public health, and Türkiye is legally bound by the European Pharmacopoeia (EP), which contains monographs of herbal products that make up 12% of the entire text [4]. The aim of this study is to carry out quality control of castor oil samples in the Turkish market according to the criteria specified in the European Pharmacopoeia 11.0. In this context, 10 different castor oil samples were purchased from the Turkish market. Each sample was individually analyzed according to the monograph of the European Pharmacopoeia 11.0 criteria "Ricini oleum virginale". Analyses performed in this monograph include appearance, solubility, relative density, refractive index, optical flipping, specific absorbance, acid value, hydroxyl value, peroxide value, unsaponifiable substance, and phytochemical profile with GC-MS/FID. When the findings were analyzed, it  was observed that only 5 out of 10 Ricinus communis fixed oil samples in the Turkish market  fully met the standards of the European Pharmacopoeia 11.0 criteria, while the other half of the samples did not comply. This study underscores the need for improved quality control measures to protect consumer health.