Akademik Veri Yönetim Sistemi
13. ULUSAL SAĞLIKLI YAŞAM KONGRESİ, İstanbul, Türkiye, 30 Mayıs - 02 Haziran 2024, ss.21, (Özet Bildiri)
SS-012 Hangi Faktörler Tüketicileri Çevreye Zarar Vermeyen Ürünler Satın Almaya Yönlendiriyor? Mine Özkazanç Akren1 , Murat Baş2 ¹Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı, İstanbul, Türkiye ²Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, İstanbul, Türkiye Amaç: Çevreye yönelik tehditlerin artmasıyla birlikte, giderek daha fazla sayıda insan çevreyi ve toplumu korumak için sürdürülebilir kalkınmaya önem vermeye başlamıştır. Yeşil (çevreye zarar vermeyen) satın alma ve yeşil pazarlama kavramları giderek popüler hale gelmiştir. Yeşil satın alma, kaynakları ve çevreyi korumak için tüketiciler tarafından gerçekleştirilen yeşil ürün satın alma faaliyetlerini ifade etmektedir. Bu çalışmanın amacı, genişletilmiş Planlı Davranış Teorisi (PDT) modeli uygulanarak, “Çevresel Kaygı(ÇK), Çevresel Bilgi(ÇB), Yeşil Satın Alma Tutumu(YST), Subjektif Norm(SN), Şirketlerin Yeşil İletişimi (SYİ), Yeşil Satın Alma Niyeti(YSN),” gibi ana belirleyicilerin/değişkenlerin, tüketicilerin Yeşil Satın Alma Davranışı(YSD) üzerindeki etkisini araştırmaktır. Yöntem: Çalışmada veri toplamak için, Google Formlar üzerinden çevirim içi anket hazırlanmıştır. Sosyal medya üzerinden paylaşılarak, kartopu yöntemiyle katılımcılara ulaşılmıştır. Anketin ilk bölümde sosyodemografik özellikleriyle ilgili , ikinci bölümde ise genişletilmiş PDT modelinde analiz edilen değişkenler ile ilgili sorular yer almaktadır. Örneklem büyüklüğü, ölçek soru sayısının 10 katı (330 katılımcı) olarak tasarlanmıştır. Birleşen geçerlilik için, “Composite Reliability (CR)”, “Average Veriance Extracted (AVE)” değerleri hesaplanmıştır. Çalışılan ölçeklerin güvenirlik düzeyinin belirlenmesi için “Cronbach’s Alpha Katsayısı” hesaplanmıştır. Çalışmada aracılık analizi için, yapısal eşitlik modellemesi analizleri R Project v3.6.1 (R Core Team, Vienna, Austria) yazılımının lavaan ve sem paketleri kullanılarak yapılmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkilerin incelenmesi normal dağılım gösteren veriler için “Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı” kullanılmıştır. Değişkenler arası etkinin test edilmesinde “Çoklu Regresyon Analizi” kullanılmıştır. Tüm hesaplamalarda ve yorumlamalarda istatistik anlamlılık düzeyi “p<0,05, p<0,01, p<0,001” olarak dikkate alınmış ve hipotezler çift yönlü olarak kurulmuştur. Verilerin istatistiksel analizleri SPSS v26 (IBM Inc., Chicago, IL, USA) ve R Project v3.6.1 (R Core Team, Vienna,Austria) paket programında yapılmıştır. Bulgular: Yetişkin Türkiye nüfusu üzerinde gerçekleştirilen çevirim içi bir anketle,18 yaş ve üstü toplam 517 geçerli yanıt toplanmıştır. Çalışma değişkenlerinin YST değişkeni üzerine etkisi incelendiğinde, tüm çalışma değişkenlerinin YST değişkeni üzerinde etkisi olduğu (p<0.001) ve tüm değişkenlerin YST değişkeni üzerinde doğrudan etkisinin olduğu bulunmuştur. Etki sonuçları incelendiğinde, “ÇK”, “ÇB”, “SN” ve “SYİ” puanlarının YST puanları üzerinde sırasıyla %87,9, %78,4, %82 ve %90,4’lük etkisinin olduğu bulunmuştur. YST değişkeninin YSN değişkeni üzerine doğrudan etkisi olduğu (p<0.001) ve YSN değişkeninin YSD üzerine doğrudan etkisi olduğu (p<0.001) bulunmuştur. Ayrıca YST değişkeninin YSD üzerine etkisinde YSN değişkeninin aracı etkisinin olduğu (p<0.001) bulunmuştur. Sonuç: Yeşil satın alma, çevreyi korumayı savunan ve doğaya destek olmayı hedefleyen, çevresel sorumluk bilinciyle yapılan bir davranıştır. Çevre sorunlarını çözmenin etkili bir yoludur ve son yıllarda şirketlerin ve tüketicilerin dikkatini çekmektedir. Bu araştırma, yeşil satın alma davranışını tüketiciler arasında teşvik etmek amacıyla geliştirilecek politikaların oluşturulmasında izlenecek stratejilerin belirlenmesi için önemli sonuçlar sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: planlı davranış teorisi, yeşil iletişim, yeşil satın alma davranış