Yetişkin Bireylerde Sosyal Jetlag ve Kronotipin İçecek Tüketimi ile İlişkisinin Değerlendirilmesi
15. Ulusal Sağlıklı Yaşam Kongresi, İstanbul, Türkiye, 04 Haziran 2026, ss.62, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.62
- Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Amaç: Bu çalışma, yetişkinlerde kronotip ve sosyal jetlag (SJL) süresinin; içecek türleri, tüketim sıklıkları ile ilişkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırma, 81 gönüllü yetişkinin katılımıyla yürütülmüştür. Katılımcıların kronotipleri Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (MEQ), sirkadiyen uyumsuzlukları Münih Kronotip Anketi (MCTQ) ve içecek tüketim örüntüleri İçecek Tüketim Sıklığı-15 (BEVQ-15) anketi ile değerlendirilmiştir. Veriler SPSS v26 programında analiz edilmiş; değişkenler arası ilişkiler Spear man Korelasyonu, gruplar arası farklar ise uygun non-parametrik testler ile incelenmiştir (p < 0,05). Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 28,93±8,27 iken, %65,4’ü kadın ve %34,6’sı erkektir. Katılımcıların ortalama BKİ 24,18±4,43 kg/m2 olarak hesaplanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, kronotip puanı ile BKİ değerleri arasında anlamlı pozitif bir ilişki saptanmıştır (r = 0,222; p = 0,047). SJL miktarı arttıkça sert alkol tüketim sıklığının (r = 0,297; p = 0,007) ve diyet/tatlandırıcılı içecek tüketim sıklığının (r = 0,247; p = 0,026) anlamlı derecede arttığı bulunmuştur. Sabahçıl bi reylerin %100 meyve suyu (X²(2)=11,459; p = 0,003), şekerli meyve suları (X²(2)=8,182; p = 0,017) ve sade maden suyu (X²(2)=8,192; p = 0,017) tüketim sıklıkları akşamcıl bireylere göre daha yüksek bulunmuştur. Kronotip puanı ile egzersiz yapma durumu arasında doğrusal anlamlı bir ilişki bulunmuştur (X²(1)=4,735; p = 0,030). Ayrıca, erkeklerin sabahçıl olma oranı kadınlardan yüksek bulunurken (X²(2)=6,430; p = 0,040); eğitim düzeyi arttıkça akşamcıllık (X²(6)=19,282; p = 0,004), yaş küçüldükçe ise SJL miktarının arttığı (r =0,265; p = 0,017) görülmüştür. Sonuç: Çalışma sonuçları; artan sosyal jetlag miktarının yüksek alkol ve diyet içecek tüketimi ile ilişkili olduğunu; ak şamcıl kronotipin ise yüksek eğitim düzeyi ve düşük fiziksel aktivite ile bağlantılı olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte sabahçıllık puanı ile BKİ arasında pozitif ilişki bulunması ve sabahçıl bireylerin meyve suyu gibi belirli içecekleri daha sık tercih etmesi, kişinin kronotipinin içecek seçimi ve beslenme alışkanlıkları üzerinde doğrudan etkili olduğunu kanıtlamaktadır. İçecek alımının türü ve miktarının yönetiminde bireylerin biyolojik saatlerinin göz önünde bulundurul ması, kronik hastalık risklerinin azaltılmasında ve kişiye özgü beslenme stratejilerinin geliştirilmesinde kritik bir öneme sahiptir.