Hekimlerin Defansif Tıp Uygulama Durumlarının Malpraktis Korkusu Açısından Değerlendirilmesi
8. Uluslararası 18. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi, İstanbul, Türkiye, 9 - 11 Ekim 2025, sa.92, ss.507-510, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.507-510
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Amaç: Defansif tıp, hekimlerin hukuki sorumluluklardan korunmak amacıyla standart tıbbi uygulamalardan sapmaları; malpraktis korkusu ise, dava edilme ya da suçlanma endişesiyle mesleki kaygı yaşamaları olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki özel bir sağlık grubuna bağlı hastanelerde görev yapan hekimlerin defansif tıp uygulama durumlarını malpraktis korkusu açısından değerlendirmektir. Literatürde defansif tıp ile malpraktis korkusu arasındaki ilişkiyi doğrudan inceleyen çalışmaların sınırlı olması, araştırmayı hem kuramsal hem de uygulamalı açıdan özgün kılmaktadır.
Yöntem: Kesitsel ve nicel desende yürütülen çalışmada, örneklem seçilmeksizin çalışmaya katılmayı kabul eden 183 hekimden veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak sosyo-demografik bilgiler ve defansif tıp farkındalığı, “Defansif Tıp Uygulamaları Tutum Ölçeği” ve “Malpraktis Korku Ölçeği” olmak üzere üç bölümden oluşan yapılandırılmış anket formu kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS 23.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler için sayı (n) yüzde (%) gösterimi; ortalama ve standart sapma (X±SS) kullanılmıştır. Grup karşılaştırmalarında bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmış; anlamlı farklılık bulunan durumlarda LSD post-hoc testi ile alt grup farklılıkları incelenmiştir. Ayrıca defansif tıp tutumları ile malpraktis korkusu arasındaki ilişkiyi belirlemek için Pearson korelasyon analizi yapılmıştır. Tüm analizler %95 güvenilirlik aralığında değerlendirilmiş; p<0,05 değeri "istatistiksel olarak anlamlı" kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya katılan hekimlerin %64,5’i erkek; %33,9’u 40-49 yaş grubunda olup, %44,2 si dahili tıp bilimlerinde, %50,8’i cerrahi tıp bilimlerinde görev yapmaktadır. Hekimlerin %83,1’i defansif tıp kavramını duyduğunu; %48,6’sı içeriği konusunda yeterli bilgiye sahip olmadığını; %95,1’i malpraktis davalarının hekim performansını etkilediğini belirtmiştir. Hekimlerin genel defansif tıp tutum puanları 3,30±0,75; pozitif defansif tutum puanları 2,74±0,99; negatif defansif tutum puanları 3,10±0,71 ve malpraktis korkusu ortalama puanları 3,20±0,99’dur. Genç yaş gruplarında malpraktis korkusu; kuruma yeni başlayan ve günlük hasta yükü fazla olan hekimlerde hem defansif tutum puanları hem de malpraktis korkusu düzeyleri daha yüksektir. Cerrahi bölümlerde çalışan hekimlerde negatif defansif tıp tutumu daha sık gözlenmiştir. Cinsiyet açısından anlamlı fark bulunmazken, kadın hekimlerde malpraktis korkusu eğilimi daha yüksektir. Korelasyon analizinde, malpraktis korkusu ile negatif defansif tıp tutumları arasında pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Buna karşılık, pozitif defansif tutumlar ile malpraktis korkusu arasındaki ilişki daha zayıf düzeydedir.
Sonuç: Çalışmanın bulguları, hekimlerin defansif tıp tutumlarının genel olarak orta düzeyde olduğunu, negatif defansif tıp davranışlarının daha yaygın görüldüğünü ve malpraktis korkusunun bu davranışların belirlenmesinde önemli bir rol oynadığını ortaya koymuş ve demografik özelliklerin bu süreçte belirleyici olduğunu göstermiştir. Malpraktis korkusu ile negatif defansif tutumlar arasındaki anlamlı ilişki, dava edilme kaygısının hekimleri riskten kaçınmaya yönelttiğini doğrulamaktadır. Bu sonuçlar, malpraktis korkusunun hekimlerin klinik kararlarını doğrudan etkilediğini, sağlık hizmeti maliyetlerini artırabileceğini, hasta bakım kalitesini olumsuz yönde etkileyebileceğini ve hekim-hasta güven ilişkisini zedeleyebileceğini göstermektedir. Dolayısıyla, malpraktis sisteminde reform yapılması, hekimlere kurumsal destek sağlanması ve hasta güvenliğini önceleyen politikaların hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar kelimeler: Defansif tıp, Malpraktis korkusu, Hekim davranışı, Sağlık hukuku, Sağlık yönetimi
Aim: Defensive medicine is defined as physicians’ deviation from standard medical practices to protect themselves from legal liability, while malpractice fear refers to the anxiety physicians experience due to concerns about liability claims or being sued. The aim of this study is to evaluate the defensive medicine practices of physicians working in hospitals affiliated with a private healthcare group in Türkiye in terms of fear of malpractice. The limited number of studies in literature that directly examine the relationship between defensive medicine and fear of malpractice highlights the theoretical and practical uniqueness of this study.
Methods: This cross-sectional and quantitative study was conducted with 183 physicians who voluntarily agreed to participate, and no sampling was used. Data were collected using a structured questionnaire consisting of three sections: socio-demographic characteristics and awareness of defensive medicine, the “Defensive Medicine Practices Attitude Scale,” and the “Malpractice Fear Scale.” Data were analyzed using IBM SPSS 23.0 software. For descriptive statistics, frequencies (n), percentages (%), means, and standard deviations (X±SD) were used. Independent sample t-test and one-way analysis of variance (ANOVA) were applied for group comparisons; in cases where significant differences were found, subgroup differences were examined using the LSD post-hoc test. Pearson correlation analysis was conducted to determine the relationship between defensive medicine attitudes and fear of malpractice. All analyses were evaluated within a 95% confidence interval, and a p-value of <0.05 was considered statistically significant.
Results: : Of the participating physicians, 64.5% were male; 33.9% were in the 40–49 age group; 44.2% worked in internal medicine, and 50.8% in surgical specialties. While 83.1% reported having heard of the concept of defensive medicine, 48.6% stated that they lacked sufficient knowledge about its content, and 95.1% indicated that malpractice lawsuits affected physician performance. The mean scores were as follows: overall defensive medicine attitude 3.30±0.75; positive defensive attitude 2.74±0.99; negative defensive attitude 3.10±0.71; and malpractice fear 3.20±0.99. Fear of malpractice was higher among younger physicians; while both defensive attitude scores and malpractice fear levels were higher among physicians newly employed and with a higher daily patient load. Negative defensive attitudes were more frequently observed among physicians in surgical specialties. Although no significant differences were found by gender, female physicians showed a higher tendency toward fear of malpractice. Correlation analysis revealed a positive and significant relationship between malpractice fear and negative defensive attitudes, while the relationship between malpractice fear and positive defensive attitudes was weaker.
Conclusion: The study revealed that physicians generally exhibit moderate levels of defensive medicine, with negative behaviors being more prevalent. Fear of malpractice emerged as a key determinant, significantly influencing physicians’ risk-avoidant attitudes and clinical decision-making. These findings indicate that malpractice concerns may elevate healthcare costs, compromise quality of care, and weaken physician–patient relationships. Accordingly, reforming the malpractice system, strengthening institutional support, and adopting patient safety–oriented policies are of critical importance.
Keywords: Defensive medicine, Fear of malpractice, Physician behaviour, Health law, Health management