Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Kraniosinostoz Kayıt Sisteminin Kurulması: Ulusal Kayıt Sistemi İçin Model Oluşturma Çalışması


Yılmaz J. C., Akgün Doğan Ö., Özek M., Özdemir Ö., Alanay Y.

7. Uluslararası Katılımlı Çocuk Genetik Kongresi, Antalya, Türkiye, 6 - 09 Kasım 2025, ss.107, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Antalya
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.107
  • Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Özet: Nadir bulunan bir doğuştan hastalık olan kraniosinostoz, genetik karmaşıklığı ve değişik fenotipler nedeniyle tanı ve tedavi süreçlerinde güçlükler ortaya çıkarmaktadır. Türkiye'de genotip-fenotip ilişkileri, yeterli veri bulunmaması sebebiyle kısıtlıdır. Bu çalışmada, Acıbadem Üniversitesi tarafından ilk kraniosinostoz kayıt sistemi oluşturabilmek amacıyla 300 hastanın demografik, klinik, cerrahi ve genetik bilgileri titizlikle toplanmıştır. Bu vakalar arasında en yaygın alt grup trigonocephaly (%47,3) olup, sendromik olmayan hastaların %94,7’sini kapsamaktadır. FGFR2, FGFR3 ve TWIST1 varyantlarının ciddi fenotiplerle ilişkisi bulunmuş ve sendromik ya da çoklu sütür hastalarında yeniden müdahaleler daha sık gerçekleşmiştir. Bu hasta kayıt sistemi, sadece hasta takibini kolaylaştırmakla kalmayıp, aynı zamanda kişiselleştirilmiş tıbbın gelişimini desteklemekte ve nadir hastalıkların araştırılması için çok merkezli işbirliği adına uzun vadeli bir çerçeve sunmaktadır.

Giriş: Kraniosinostoz, kraniyal sütürlerin erken kapanmasıyla ortaya çıkan, sendromik ve non-sendromik formlarda görülebilen nadir bir doğumsal hastalıktır. Geniş fenotipik çeşitliliği, öngörülemeyen cerrahi sonuçları ve genetik etiyolojisinin karmaşıklığı tanı ve tedavide önemli zorluklar yaratmaktadır. Türkiye’de sistematik büyük ölçekli veri eksikliği, genotip–fenotip ilişkilerini ve kanıta dayalı yaklaşımları kısıtlamaktadır.

Amaç: Bu çalışma kapsamında, Acıbadem Üniversitesi’nde Türkiye’nin ilk yapılandırılmış kraniosinostoz kayıt sistemi ve biyobankası oluşturulmuş; demografik, klinik, cerrahi ve genetik veriler entegre edilerek sistematik analizler, hasta izlemi ve çok merkezli araştırmalar için kaynak oluşturulmuştur.

Yöntem: Çocuk genetik hastalıkları ve beyin cerrahisi bölümlerinden elde edilen hasta verileri retrospektif olarak toplanmış, güvenli REDCap veritabanına kaydedilmiştir. Demografik bilgiler, kraniosinostoz alt tipi, cerrahi girişimler ve kromozomal mikroarray, panel, ekzom ve genom dizileme sonuçları veritabanına dahil edilmiştir. Varyantlar ACMG/AMP kriterlerine göre sınıflandırılmış, Jamovi ile alt grup ve korelasyon analizleri yapılmıştır.

Bulgular: 2025 yılı itibarıyla 300 hasta kaydedilmiş olup bunların %94,7’si non-sendromik, %5,3’ü sendromik kraniosinostozdur. Non-sendromik olgular içinde en sık tip trigonosefali (%47,3) olup, bunu skaposefali (%25,7) ve plagiosefali (%8,7) izlemiştir. Daha nadir tipler arasında multisütüral (%6,7) ve brakisefali (%6,0) bulunmuştur. Sendromik olgular içinde Apert (%2,3), Crouzon (%1,7) ve Muenke (%0,7) sendromları yer almıştır. Reoperasyonların en sık nedenleri estetik kaygılar ve cerrahi komplikasyonlar olup özellikle sendromik/multisütüral olgularda belirginleşmiştir. Genetik testlerde özellikle FGFR2, FGFR3 ve TWIST1 genlerinde tekrarlayan patojenik varyantlar, ayrıca nadir değişiklikler saptanmıştır. Analizler, belirli varyantların daha ağır kraniyal anomaliler ve yüksek reoperasyon riski ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Sonuç: Bu çalışma ile Türkiye’nin ilk kapsamlı kraniosinostoz kayıt sistemi oluşturulmuş; hasta yönetimine katkı sağlamanın yanı sıra nadir hastalık araştırma kapasitesini güçlendiren, çok merkezli iş birliklerine ve hassas tıp yaklaşımlarına zemin hazırlayan bir altyapı sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kraniosinostoz, Kayıt Sistemi, Genotip–fenotip ilişkisi, Nadir hastalıklar, Hassas Tıp