Oligoklonal Bant Paternlerinde Beyin Omurilik Sıvısı ve Serumun NMR Tabanlı Metabolomik Profillenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinir Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Tarık Baykal
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: İngilizce
Özet:
Beyin omurilik sıvısında (BOS) saptanan oligoklonal bantlar (OKB), intratekal immünoglobulin sentezinin önemli bir göstergesidir ve multipl sklerozda (MS) sıklıkla görülmektedir. Ancak farklı OKB paternleri arasındaki metabolik farklılıklar yeterince bilinmemektedir. Bu çalışmada, nöroinflamatuvar hastalık şüphesiyle değerlendirilen 92 erişkin bireyde beş klasik OKB paterni (Tip 1–5) boyunca serum ve BOS metabolik profilleri incelenmiştir. Serum örnekleri hedefli ¹H-NMR spektroskopisi ile, BOS örnekleri ise hedefsiz bölütleme (bucket) tabanlı bir yaklaşımla analiz edilmiştir.
İkili karşılaştırmalarda belirli OKB grupları arasında lösin, 2-okzoglutarik asit, histidin, treonin, sitrik asit ve gliserol düzeylerinde farklılıklar saptanmıştır. Lösin, Tip 2’de Tip 1 ve Tip 5’e göre daha yüksek bulunmuş ve Tip 1 ile Tip 2 karşılaştırmasında en yüksek ayırt edici performansı göstermiştir (AUC = 0,76). BOS analizinde ise özellikle amino asit ve enerji metabolizmasıyla ilişkili bölgelerde OKB paternleri arasında farklılık gösteren çeşitli spektral bölgeler belirlenmiştir.
Genel olarak bulgular, farklı OKB paternlerine amino asit ve enerji metabolizmasındaki değişikliklerin eşlik edebileceğini düşündürmektedir. Katılımcılar kesin klinik tanıya göre değil OKB paternine göre sınıflandırıldığından, bu bulgular MS’e özgü olarak değerlendirilemez. Bununla birlikte, saptanan metabolik farklılıkların bir kısmı MS’de rol oynayan biyolojik süreçlerle ilişkili olabilir ve bu ilişkinin klinik özellikleri iyi tanımlanmış, tercihen longitudinal kohortlarda araştırılması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: Beyin omurilik sıvısı; İmmünometabolizma; Multipl skleroz; NMR tabanlı metabolomik; Oligoklonal bantlar